7 sierpnia 2026 r. wchodzi w życie tzw. ustawa frankowa, czyli ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego. Stosuje się ją do sądowych postępowań cywilnych dotyczących roszczeń związanych z umowami kredytów denominowanych i indeksowanych do franka szwajcarskiego, a także umów pożyczek hipotecznych denominowanych lub indeksowanych w ten sposób. Z regulacji ustawy skorzystają także spadkobiercy konsumenta, z którym została zawarta taka umowa, konsument, który przystąpił do długu wynikającego z tego rodzaju umowy lub poręczył taki dług, a także dłużnicy rzeczowi. Tak określony zakres stosowania ustawy wyłącza spod jej regulacji spory dotyczące umów opartych na innych walutach, np. euro, choć często opierają się one na wzorcach zaczerpniętych z umów frankowych.
Przed wejściem w życie ustawy, istotną kwestią z punktu widzenia ochrony interesu konsumentów, była możliwość uzyskania zabezpieczenia, które wymagało rozpoznania wniosku przez sąd. Ustawa przewiduje m.in. automatyczne wstrzymanie obowiązku spełniania przez konsumenta świadczeń wynikających z umowy kredytu od dnia doręczenia bankowi pozwu wniesionego przez konsumenta lub pozwu wzajemnego – w przypadku procesu zainicjowanego przez bank – do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. W tym czasie bank nie będzie mógł wypowiedzieć umowy ani raportować do Biura Informacji Kredytowej informacji o zaległościach w spłacie rat. Bank nie będzie mógł również odmówić przyjęcia świadczenia, jeżeli łączna wysokość świadczeń spełnionych dotychczas w wykonaniu umowy kredytu jest niższa od kwoty kredytu udostępnionej kredytobiorcy. Ponieważ ustawę stosuje się także do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie i nadal toczących się, nierozpoznane jeszcze wnioski o udzielenie takiego zabezpieczenia sądy pozostawią bez rozpoznania.
Ustawa frankowa zawiera również rozwiązania zachęcające do cofania pozwów i apelacji. W tym zakresie przewidziano czasowe odstępstwo od przepisów działu IX ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dotyczących zwrotu opłat. Zasada ogólna przewiduje zwrot połowy opłaty od pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana. W ramach wprowadzonego wyjątku sąd z urzędu, a więc bez konieczności składania wniosku, zwróci połowę uiszczonej opłaty pod warunkiem, że cofnięcie pisma inicjującego dany etap postępowania nastąpi w ciągu sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Ponieważ ustawa wchodzi w życie 7 sierpnia 2026 r., termin ten upływa 7 lutego 2027 r. W przypadku spełnienia tego warunku zwracana będzie połowa opłaty od pozwu, apelacji i skargi kasacyjnej także po rozpoczęciu posiedzenia, na które sprawa na danym etapie postępowania została skierowana.
W zakresie kosztów procesu ustawodawca zdecydował się uregulować skutki złożenia przez bank oświadczenia o potrąceniu. Jeżeli bank złożył takie oświadczenie po wytoczeniu powództwa, a konsument nie zakwestionował jego zasadności, bank ponosi koszty procesu w części, w jakiej powództwo zostało oddalone wskutek uwzględnienia potrącenia, niezależnie od wyniku sprawy. Regulację tę stosuje się odpowiednio również do rozstrzygnięcia o kosztach procesu w przypadku umorzenia postępowania na skutek cofnięcia pozwu przez konsumenta w następstwie złożenia przez bank oświadczenia o potrąceniu. Nie jest to jednak rewolucja w stosunku do obowiązujących już przepisów.
Na podstawie przepisów ustawy frankowej sąd może przesłuchać świadka zdalnie, nawet mimo sprzeciwu stron. Strona może zostać przesłuchana przez złożenie zeznań na piśmie, jeżeli nie zachodzi potrzeba odebrania przyrzeczenia. Sąd może również rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, nawet jeżeli strona złożyła wniosek o jej wysłuchanie na rozprawie. Natomiast sądem właściwym, bez względu na wartość przedmiotu sporu, będzie sąd, w którym rozpoznawane jest powództwo główne. Jeżeli okoliczności sprawy nie stoją temu na przeszkodzie, uzasadnienie wyroku może zostać ograniczone do powołania pism stron oraz przepisów prawa, na których sąd oparł swoje rozstrzygnięcie.
Ustawa zawiera zatem szereg wyjątków od ogólnych zasad postępowania cywilnego, których celem jest usprawnienie i przyspieszenie rozpoznawania spraw frankowych, m.in. poprzez szersze wykorzystywanie posiedzeń niejawnych.
