Sąd Najwyższy rozstrzygnął istotną wątpliwość dotyczącą końca terminu przedawnienia. Uchwałą z 23 września 2025 r. (III CZP 7/25) Sąd Najwyższy przesądził, że koniec trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń wekslowych przeciwko wystawcy weksla własnego przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Rozstrzygnięcie dotyczy relacji między przepisami Prawa wekslowego a art. 118 zdanie drugie Kodeksu cywilnego. Zagadnienie nabrało znaczenia po zmianie art. 118 KC, która weszła w życie 9 lipca 2018 r. Od tego momentu, co do zasady, koniec terminu przedawnienia wynoszącego co najmniej dwa lata przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Trzyletni termin przedawnienia roszczenia przeciwko wystawcy weksla własnego
Punktem wyjścia dla rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego jest art. 70 Prawa wekslowego. Przepis ten przewiduje trzyletni termin przedawnienia roszczeń wekslowych przeciwko akceptantowi, liczony od dnia płatności weksla.
Regulacja ta znajduje odpowiednie zastosowanie do weksla własnego. Zgodnie bowiem z art. 103 Prawa wekslowego do weksla własnego stosuje się przepisy dotyczące weksla trasowanego, o ile nie pozostają one w sprzeczności z istotą weksla własnego. Jednocześnie art. 104 Prawa wekslowego określa odpowiedzialność wystawcy weksla własnego, która jest taka sama jak odpowiedzialność akceptanta weksla trasowanego.
W konsekwencji roszczenie wekslowe przeciwko wystawcy weksla własnego przedawnia się z upływem trzech lat od dnia płatności weksla.
Problem przedstawiony Sądowi Najwyższemu nie dotyczył więc długości tego terminu, czy jego początku. Polegał on na ustaleniu, kiedy dokładnie termin ten się kończy.
Znaczenie art. 118 zdanie drugie KC
Zgodnie z art. 118 KC, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata.
Jednocześnie zdanie drugie tego przepisu stanowi, że koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
Reguła ta została wprowadzona ustawą z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja weszła w życie 9 lipca 2018 r.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy, zmiana miała przede wszystkim charakter pragmatyczny. Jej celem było uproszczenie ustalania daty upływu przedawnienia. Jednocześnie ustawodawca zaakceptował w praktyce pewne wydłużenie terminów przedawnienia – maksymalnie do końca danego roku kalendarzowego.
Wyjątek przewidziano dla terminów krótszych niż dwa lata. W ich przypadku zakończenie przedawnienia z końcem roku mogłoby bowiem nadmiernie wydłużać krótkie terminy ustanowione w przepisach szczególnych.
Czy art. 118 KC ma zastosowanie do terminów określonych w Prawie wekslowym?
To właśnie ta kwestia była przedmiotem pytania z którym Sąd Okręgowy w Katowicach, zwrócił się do Sądu Najwyższego.
Wątpliwość wynikała z tego, że art. 70 Prawa wekslowego wskazuje samodzielnie na trzyletni termin przedawnienia roszczeń wekslowych. Można było zatem rozważać, czy jako przepis szczególny nie wyłącza on stosowania art. 118 zdanie drugie KC.
Dodatkowym argumentem przeciwko stosowaniu końca roku kalendarzowego do roszczeń wekslowych mogło być to, że prowadziłoby to do faktycznego wydłużenia czasu na dochodzenie roszczenia. Sąd Okręgowy zwrócił również uwagę na szczególny charakter prawa wekslowego oraz oparcie krajowej regulacji o Konwencją genewską.
Decydujące znaczenie wykładni językowej
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy, podstawowe znaczenie ma treść art. 118 zdanie drugie KC. Zgodnie z treścią tego przepisu koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, „chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata”.
Zdaniem Sądu Najwyższego takie sformułowanie wskazuje, że reguła nie została ograniczona wyłącznie do terminów wymienionych w pierwszym zdaniu art. 118 KC.
Gdyby zdanie drugie odnosiło się tylko do terminów sześciu- i trzyletnich wskazanych w zdaniu pierwszym, zastrzeżenie dotyczące terminów krótszych niż dwa lata byłoby zbędne. Skoro ustawodawca wyłączył z zakresu zastosowania reguły terminy krótsze niż dwa lata, to intencją ustawodawcy było objęcie nią również terminów wynikających z przepisów szczególnych.
Dotyczy to także trzyletniego terminu ustanowionego w art. 70 Prawa wekslowego.
Prawo wekslowe jako część prawa cywilnego
Sąd Najwyższy odwołał się również do zasady jedności prawa cywilnego.
Prawo wekslowe jest częścią prawa cywilnego, a w szczególności prawa zobowiązań. Jeżeli przepisy Prawa wekslowego nie regulują określonej kwestii, zastosowanie znajdują odpowiednie przepisy prawa cywilnego.
W ocenie Sądu Najwyższego art. 70 Prawa wekslowego określa początek oraz długość terminu przedawnienia, ale nie określa sposobu ustalenia końcowego dnia tego terminu.
Nie ma więc podstaw, aby przyjmować, że regulacja wekslowa wyłącza w tym zakresie zastosowanie ogólnej reguły wynikającej z art. 118 zdanie drugie KC.
W rezultacie trzyletni termin pozostaje trzyletnim terminem przedawnienia wynikającym z Prawa wekslowego, ale sposób ustalenia jego końca podlega art. 118 zdanie drugie KC.
Konwencja genewska nie wyłącza stosowania art. 118 KC
Sąd Najwyższy rozważył również argument dotyczący Konwencji genewskiej z 7 czerwca 1930 r. w sprawie jednolitej ustawy o wekslach trasowanych i własnych.
Konwencja przewiduje trzyletni termin przedawnienia roszczeń wekslowych przeciwko akceptantowi, a także inne terminy dotyczące roszczeń wobec indosantów i wystawcy. Nie określa jednak sposobu ustalania końcowego dnia terminu przedawnienia.
Zdaniem Sądu Najwyższego art. 118 zdanie drugie KC nie zmienia długości trzyletniego terminu wynikającego z Prawa wekslowego, a jedynie określa sposób ustalenia jego końca.
Nie dochodzi zatem do naruszenia regulacji konwencyjnej. Konwencja nie ustanawia bowiem zakazu stosowania krajowych przepisów prawa powszechnego do kwestii, których sama nie reguluje.
Sąd Najwyższy uznał tym samym, że zakres Konwencji genewskiej oraz art. 118 zdanie drugie KC jest odmienny. Konwencja określa m.in. długość terminów przedawnienia, natomiast Kodeks cywilny może znaleźć zastosowanie do sposobu ustalenia końcowej daty terminu.
Nowa zasada a roszczenia powstałe przed 9 lipca 2018 r.
Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę na przepisy przejściowe ustawy nowelizującej z 13 kwietnia 2018 r.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy zmieniony art. 118 KC stosuje się do roszczeń powstałych przed wejściem w życie nowelizacji, jeżeli w tym dniu nie były jeszcze przedawnione.
Oznacza to, że co do zasady nowa reguła dotycząca końca terminu przedawnienia znajduje zastosowanie także do takich roszczeń.
Pozostałe rozwiązania zawarte w art. 5 ust. 2–4 ustawy nowelizującej mają charakter wyjątkowy. Sąd Najwyższy podkreślił zatem, że zasadą było zastosowanie nowego prawa do roszczeń, które w dniu wejścia w życie nowelizacji nie były jeszcze przedawnione.
Znaczenie uchwały dla roszczeń wekslowych
Uchwała III CZP 7/25 przesądza zatem, że przy ocenie przedawnienia roszczenia wekslowego przeciwko wystawcy weksla własnego nie wystarczy odliczenie trzech lat od dnia płatności weksla.
Jeżeli termin przedawnienia przypada w trakcie roku, należy zastosować regułę z art. 118 zdanie drugie KC. Końcowym dniem przedawnienia będzie ostatni dzień tego roku kalendarzowego.
Przykładowo, jeżeli trzyletni okres liczony od dnia płatności weksla upływałby w określonym dniu 2026 r., to zgodnie z zasadą przyjętą przez Sąd Najwyższy, koniec terminu przedawnienia przypadnie na 31 grudnia 2026 r.
Nie oznacza to jednak, że długość terminu przedawnienia została przez uchwałę zwiększona z trzech do ponad trzech lat. Trzyletni termin nadal wynika z art. 70 Prawa wekslowego. Art. 118 zdanie drugie KC wpływa natomiast na sposób ustalenia jego końcowej daty.
Wnioski
Uchwała Sądu Najwyższego z 23 września 2025 r., III CZP 7/25, rozstrzyga wątpliwość dotyczącą relacji art. 70 Prawa wekslowego i art. 118 zdanie drugie KC.
Z uchwały wynikają trzy podstawowe wnioski:
- Roszczenie wekslowe przeciwko wystawcy weksla własnego przedawnia się w terminie trzech lat.
- Art. 118 zdanie drugie KC znajduje zastosowanie do tego trzyletniego terminu.
- Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Sąd Najwyższy uznał, że Prawo wekslowe określa w tym przypadku długość i początek biegu terminu, natomiast brak szczególnej regulacji dotyczącej końcowej daty przedawnienia uzasadnia zastosowanie ogólnej reguły z Kodeksu cywilnego.
Tym samym uchwała III CZP 7/25 przesądza, że trzyletni termin przedawnienia roszczenia wekslowego przeciwko wystawcy weksla własnego kończy się w ostatnim dniu roku kalendarzowego, z zastrzeżeniem zasad dotyczących zastosowania przepisów przejściowych nowelizacji z 2018 r.
