Ogłoszenie upadłości konsumenckiej daje osobie zadłużonej szansę na rozpoczęcie nowego etapu życia bez przytłaczających zobowiązań. Czy to oznacza, że w wyniku upadłości wszystkie długi zostaną umorzone?

Odpowiedź brzmi: nie zawsze. Prawo upadłościowe przewiduje zarówno zobowiązania, które mogą zostać umorzone, jak i takie, które – niezależnie od zakończenia postępowania – nadal obciążają dłużnika.

Kredyty bankowe

Zadłużenie wynikające z kredytów gotówkowych, hipotecznych, samochodowych czy limitów w rachunku bankowym jest objęte postępowaniem upadłościowym.

Jeżeli po likwidacji majątku oraz wykonaniu planu spłaty wierzycieli pozostanie niespłacona część zobowiązania, sąd może ją umorzyć. Dotyczy to również odsetek naliczonych przed ogłoszeniem upadłości.

W przypadku kredytu hipotecznego należy jednak pamiętać, że wierzytelność jest zabezpieczona hipoteką. Oznacza to, że nieruchomość wchodząca do masy upadłości co do zasady zostanie sprzedana przez syndyka, a uzyskane z tego tytułu środki przeznaczone na spłatę wierzyciela hipotecznego. Resztę kwoty syndyk rozdysponuje na pozostałe zobowiązania.

Chwilówki i pożyczki pozabankowe

Pożyczki udzielone przez instytucje pozabankowe również podlegają postępowaniu upadłościowemu.

Nie ma znaczenia, czy zobowiązanie wynika z jednej pożyczki, kilku chwilówek czy konsolidacji wcześniejszych długów. Po zakończeniu postępowania pozostała do spłaty część takich zobowiązań może zostać umorzona na takich samych zasadach jak zobowiązania wobec banków.

Zaległości wobec ZUS i urzędu skarbowego

Wbrew powszechnemu przekonaniu zobowiązania składkowe wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz podatkowe wobec urzędu skarbowego nie są automatycznie wyłączone z możliwości umorzenia.

Co do zasady również mogą zostać objęte postępowaniem upadłościowym, a ich niespłacona część może zostać umorzona po wykonaniu planu spłaty wierzycieli. Nie dotyczy to jednak zobowiązań wymienionych w art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego, takich jak m.in. grzywny czy obowiązek naprawienia szkody wynikający z orzeczenia sądu karnego. O tym, czy dane zobowiązanie może zostać umorzone, decyduje jego charakter prawny, a nie to, kto jest wierzycielem.

Alimenty

To jedna z najważniejszych kategorii zobowiązań, które nie podlegają umorzeniu (art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego).

Zaległe alimenty oraz obowiązek płacenia bieżących alimentów pozostają w mocy również po zakończeniu postępowania upadłościowego.

Oznacza to, że wierzyciel alimentacyjny nadal może dochodzić swoich należności zgodnie z obowiązującymi przepisami. To co się zmienia to zakaz prowadzenia egzekucji z masy upadłości. Zamiast komornika do zaspokojenia alimentów dąży jednak syndyk.

Grzywny i inne należności

Prawo upadłościowe nie przewiduje możliwości umorzenia m.in.:

• grzywien orzeczonych przez sądy,
• obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikających z orzeczenia sądu karnego,
• nawiązek i świadczeń pieniężnych orzeczonych jako środki karne.

Takie zobowiązania pozostają do spłaty także po zakończeniu postępowania upadłościowego.

Odszkodowania

Nie każde odszkodowanie jest traktowane jednakowo.

Jeżeli obowiązek zapłaty wynika z odpowiedzialności cywilnej, wierzytelność co do zasady może zostać objęta postępowaniem upadłościowym.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, a także obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikających z przestępstwa lub wykroczenia, jeżeli zostały orzeczone przez sąd jako środek karny. Takie zobowiązania nie podlegają umorzeniu.

Co dzieje się z majątkiem dłużnika?

Z dniem ogłoszenia upadłości majątek dłużnika staje się masą upadłości, którą zarządza syndyk.

Do masy upadłości mogą wejść między innymi:

• mieszkanie lub dom,
• samochód,
• środki zgromadzone na rachunkach bankowych,
• oszczędności,
• wartościowe ruchomości,
• prawa majątkowe.

Syndyk dokonuje likwidacji majątku w zakresie przewidzianym przepisami, a uzyskane środki przeznacza na zaspokojenie wierzycieli.

Nie oznacza to jednak, że osoba upadła pozostaje bez środków do życia. Przepisy chronią część wynagrodzenia za pracę oraz wyłączają spod egzekucji określone składniki majątku. Jeżeli sprzedawane jest mieszkanie lub dom służące zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych upadłego, sąd wydziela z ceny sprzedaży kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego za okres od 12 do 24 miesięcy, aby umożliwić zaspokojenie podstawowych potrzeb mieszkaniowych (art. 342a ust. 1 Prawa upadłościowego).

Czy urząd skarbowy może sprzeciwić się ogłoszeniu upadłości konsumenckiej?

W przypadku ogłoszenia upadłości jedyną osobą uprawnioną do wniesienia zażalenia na ogłoszenie lub odmowę ogłoszenia upadłości jest sam konsument jeżeli jest wnioskodawcą. Oznacza to, że jeżeli o upadłość wnioskuje sam dłużnik, wierzyciele nie mogą sprzeciwić się ogłoszeniu upadłości.

Wierzyciele mogą natomiast poddać kontroli instancyjnej postanowienia sądu dotyczące ustanowienia planu spłaty, stwierdzenia wykonania planu spłaty, czy o umorzeniu zobowiązań.

Czy po zakończeniu upadłości konsumenckiej można otrzymać kredyt?

Tak. Prawo nie zakazuje zaciągania kredytów po zakończeniu postępowania upadłościowego.

Należy jednak liczyć się z tym, że banki indywidualnie oceniają ryzyko kredytowe. Przez pewien czas uzyskanie finansowania może być trudniejsze, zwłaszcza w przypadku kredytów hipotecznych lub wysokokwotowych.

Im dłuższy okres terminowego regulowania bieżących zobowiązań po zakończeniu upadłości, tym większa szansa na odbudowanie wiarygodności finansowej.

Czy upadłość konsumencka wpływa na zdolność kredytową?

Tak. Ogłoszenie upadłości konsumenckiej ma istotny wpływ na ocenę zdolności kredytowej przez banki i inne instytucje finansowe.

Historia upadłości jest jednym z elementów analizowanych podczas rozpatrywania wniosku kredytowego. Nie oznacza to jednak trwałego wykluczenia z możliwości uzyskania finansowania.

Po zakończeniu postępowania warto systematycznie odbudowywać swoją historię kredytową poprzez terminowe regulowanie bieżących zobowiązań oraz odpowiedzialne korzystanie z produktów finansowych. Z biegiem czasu może to znacząco poprawić ocenę wiarygodności przez banki.